Leesclub: “The Song of Achilles” van Madeline Miller

Ja, dit boek hebben we al eerder besproken in de leesclub, meer bepaald in 2022, kort na corona. Maar de leerlingen vroegen er expliciet naar, en deze leerlingen zaten toen uiteraard niet in de leesclub, dus ik zei geen nee.

We waren met een fijn groepje, en ook nu lag dat deels aan het feit dat het een LGBTQ+ boek was, met name over de prachtige liefdesrelatie tussen twee personages uit de Ilias van Homeros.

Het is het verhaal van de Griekse held Achilles , maar dan vanuit het standpunt van zijn beste vriend Patroclus. In het origineel, de Ilias, is de relatie tussen beide onduidelijk. Wel is het zo dat Achilles buitenproportioneel reageert wanneer Patroclus sterft, en dat geeft aanleiding tot het vermoeden dat zij een relatie hadden, ook al wordt dat nergens expliciet vermeld. Miller neemt deze premisse met beide handen aan en werkt dat gegeven volledig uit, vanaf het begin dat de jonge Patroclus onopzettelijk een jongen doodt en verbannen wordt naar het hof van koning Peleus, de vader van Achilles. Ze groeien samen op, ontdekken samen de liefde en bouwen een diepe relatie uit. Samen trekken ze naar Troje, waar Patroclus uit de gevechten blijft maar de steun en toeverlaat is van Achilles. En dan krijg je het verhaal zoals dat in de Ilias beschreven staat: Achilles moet een stuk van zijn buit afgeven, mokt en weigert te vechten, waarop Patroclus dan maar wanhopig de wapens opneemt, en natuurlijk sneuvelt. Is dit een spoiler? Goh, dit is eigenlijk een algemeen bekend verhaal, zodat ook Miller daar niet echt een geheim van maakt.

Vrijwel niemand van de leerlingen kende het originele verhaal, en groot was dan ook de verbazing toen ik vertelde dat Patroclus in de Ilias wél een goede vechter is, dat Briseis daar maar één keer aan het woord komt en dat ze overigens een getrouwde koningsdochter is, geen boerenmeisje, en dat Thetis, de goddelijke moeder van Achilles, daar vrijwel geen rol speelt. Miller heeft duidelijk behoorlijk wat wijzigingen aangebracht, en dat kan uiteraard volledig, ze heeft een prachtig verhaal geschreven. Maar er werd wel kritisch gekeken naar het waarom van de veranderingen in Patroclus. Waarom moet hij plots ‘zachter, vrouwelijker’ geportretteerd worden? Waarom mag hij niet langer een vechter zijn? Of waarom moeten ze plots vrouwen redden, terwijl ook dat niet gebeurt in de Ilias? In hoeverre wil Miller een stereotiep beeld oproepen? Het is toch niet omdat er een koppel is van hetzelfde geslacht, dat je daarom per se een ‘mannetje’ en een ‘vrouwtje’ moet hebben? Natuurlijk is dit boek wel al geschreven in 2011 en zijn de tijden intussen ook al wel wat veranderd, maar dan nog… Sommige leerlingen gaven wel toe dat ze nu anders naar het boek keken, nu ze de originele versie van de feiten kennen.

Dat neemt niet weg dat dit een steengoed boek is dat een homoseksuele relatie normaliseert, iets wat nog veel te weinig voorkomt. Aanrader? Zeker en vast, en de leerlingen waren ook blij dat het op de leeslijst van Engels stond.

Leesclub, eindelijk

Het heeft opnieuw wat voeten in de aarde gehad, maar er was vandaag ein-de-lijk weer een sessie van de leesclub van de school.

In schooljaar 2019-2020 kreeg ik de leesclub precies niet van de grond: er was weinig tot geen interesse, de collega’s hadden echt geen zin en/of geen tijd, en dan als enige leerkracht, met zelden nog geïnteresseerde leerlingen? Nee, bedankt.

En toen was er uiteraard corona en mochten we ook niet samenkomen. Online dan? Nah, ook dat geeft niet het gewenste effect.

Maar na de krokusvakantie zag het er allemaal goed uit en dus plande ik nog een boek na de paasvakantie, dat met enig uitstel begin mei werd. Ik koos, achteloos, voor het meest recente boek dat ik bijzonder graag had gelezen: “The Song of Achilles” van Madeline Miller.

Vorige week was er dus de leesclub met nog één collega en vijf leerlingen. Allemaal meisjes, zo bleek. En – iets waar ik niet bij stilgestaan had – eigenlijk ook zo goed als allemaal LGBTQ+. Huh?

Blijkbaar ben ik zo naïef als de pest: ik had het boek gelezen als een prachtig, romantisch verhaal over de liefde tussen twee jongens, een aanvulling op de Ilias. Ik had er dus eigenlijk, serieus waar, echt niet bij stilgestaan dat dat homo-erotisch was. In mijn hoofd zijn homoseksuele relaties doodnormaal en zag ik geen verschil met een andere relatie. Werd ik daar even met mijn neus op de feiten gedrukt! Want het boek geldt als een must-read binnen de LGBTQ+ jongerengemeenschap, omdat het vrijwel nooit voorkomt dat je een dergelijk genormaliseerd verhaal krijgt. Oké, de Oud-Griekse samenleving maakte nu ook totaal geen punt van een homoseksuele relatie, zolang je maar nakomelingen had die jouw bloedlijn verderzetten. En zowel Achilles als Patroclus hebben ook op een bepaald moment heteroseksuele seks, maar dat wordt gezien als een inbreuk op hun relatie, niet als ‘normaal’.

Ik zat echt op een bepaald moment met open mond te luisteren naar de dames die het hadden over vooroordelen, over acceptatie, over LGBTQ+ literatuur, over het gebrek aan voorbeelden en normalisatie, en ik viel gewoon uit de lucht. Ik had trouwens ook helemaal niet door gehad bij drie van de vier dames dat die eventueel onder die noemer zouden vallen. Irrelevant, toch?

Bon, het is me dus toch maar weer eens duidelijk geworden in wat voor een gepriviligieerde bubbel ik eigenlijk zit, eentje waarin racisme en homohaat gewoon niet aanwezig zijn. En dat een vriendenkring met een ruime keur aan – al dan niet getrouwde – homo’s, lesbiennes, genderfluïden en transgenders in beide richtingen blijkbaar niet standaard is.

Tsja.

Er is nog werk aan de winkel in onze samenleving, me dunkt.