The Odyssey in IMAX

We hebben lang moeten wachten voor we er in slaagden 6 plaatsjes vast te krijgen in Brussel – de enige plek in België waar ze IMAX 70 mm projecteren – maar deze avond konden we richting Heizel afzakken. Ik had mijn wandelstok mee, want de rug is dit weekend gecrasht en ik twijfelde deze middag zelfs nog of het wel zou lukken. Maar bon, een wandelstok en een stevige pijnstiller om het ergste wat weg te nemen, en ook wel degelijke stoelen, en ik ging me mijn plezier niet laten afnemen.

Als Graeciste krijg ik dus vaak de vraag: wat vind je ervan? Ik kon daar uiteraard niet op antwoorden, maar nu wel. En mijn eerste opmerking hierover is: Nolan pretendeert niet dat hij de Odyssea verfilmd heeft. Het staat er duidelijk: based on Homer’s Odyssey. Je mag het dan ook niet zien als een letterlijke verfilming, maar wel als een Amerikaanse blockbuster die nu al drie uur duurt, en die een zo groot mogelijk publiek moet aanspreken.

(En wie de film nog niet heeft gezien en het originele verhaal niet kent, leest nu best niet verder, want spoilers en al.)

  • Ja, het klopt niet dat Odysseus zijn verhaal doet aan Kalypso: hij doet dat normaal gezien bij de Phaeaken, bij een reeks diners. Maar dit zorgde ervoor dat Nolan toch nog met flashbacks kon werken, zoals in het origineel, maar dat hij Nausikaä en co eruit kon laten. Tijdswinst.
  • Nee, Kalypso is normaal gezien niet degene die hem lotusbloemen voert. Maar opnieuw: hij kan er op die manier de lotuseters uitlaten, terwijl de bloemen er toch nog inzitten. Tijdswinst.
  • Ja, er zit een fout rond Iphigeneia, ik weet het. In het origineel is de dochter van Agamemnoon een jaar of vijftien, en wordt ze door haar vader naar Aulis gehaald onder het voorwendsel van een huwelijk met Achilleus. Klytaimnestra blijft in Mykene, en is achteraf zo razend op haar echtgenoot dat ze hem vermoordt. Nolan had ook hier de hele scene kunnen uitwerken en ettelijke minuten toevoegen. Het feit dat je nu ziet dat Agamemnoon zijn dochter van een jaar of vijf meevoert en dat Klytaimnestra door drie man moet tegengehouden worden, is een even sprekend beeld, voor luttele seconden.
  • Ik vond de Kuklops echt wel goed gedaan: niet menselijk, maar echt monsterlijk. En ja, in het origineel zit een hele conversatie, waarbij Odysseus zegt dat zijn naam Niemand is, enzoverder. Er is dan ook de cheeky verwijzing naar dit feit: “He speaks? I didn’t know he could speak!” Opnieuw: tijdswinst. Maar de geest van de hele confrontatie is wel behouden.
  • Idem voor Sinoon. Nee, de rede van Sinoon die vaak gelezen wordt in de klas (Latijn, Vergilius’ Aeneis), zit er ook niet in. Maar Sinoon is weer netjes verwerkt. Ook Laokoön zit er wellicht om die reden niet in.
  • Idem voor het ophangen van de slavinnen in het huis van Penelope. Dat zijn normaal gezien twaalf stuks, en nu zie je vooral één slavin die meeheult met de ‘vijand’. Ook dat is puur tijdswinst, denk ik.
  • Bepaalde scènes vind ik dan weer bijzonder knap gedaan omdat ze volledig de geest weergeven: Kirke en de manier waarop ze de varkens kneedt. De hond van Odysseus: ik zou boos geweest zijn als die eruit was gelaten. Het geweld, het vuur, het bloed in de straten van Troje. Het nietsontziende geweld bij het beroven van de vissersdorpen.

Zitten er nog ‘fouten’ in? Maar ja… En dan? Nee, de kostuums zijn niet altijd even correct, maar dat stoort niet. Agamemnoon komt heel erg indrukwekkend, zelfs intimiderend over en dat is niet zoals Homeros hem beschrijft. En dan? Ik heb intens genoten van de film: Nolan heeft een van mijn favoriete epen naar een groot publiek gebracht, met een prachtige beeldvoering en een, welja, epische cast.

Ja, ik ben fan. Echt wel. En de rug, die is mee fan, want die deed niet eens lastig.

Lectuur: ” Ιλιάς” van Homeros

Toen ik zowel de Women of Troy, de Penelopiad als de Song of Achilles las, viel me opnieuw keihard op hoe zeer ik door de jaren beïnvloed was door de versie van de film Troy: ik wist aan geen kanten meer hoe het precies zat met de relatie Achilles-Patroklos, hoe Hector precies aan zijn eind komt, enzoverder.

Ik vond het dus hoog tijd om na dertig jaar de Ilias nog eens te herlezen. Man… Ik heb me daar serieus aan mispakt, om eerlijk te zijn. Ik dacht: ik lees dat wel eventjes op een dag of drie. Bleek het in de schitterende Engelse vertaling van Robert Fagles om 683 pagina’s te gaan waar ik meer dan drie weken zoet mee ben geweest.

En het boek zelf? Dat was zoals ik het me herinnerde: veel gedetailleerde gevechten, een opsomming van alle helden, weinig karakteriële diepgang, relatief bloederig en nogal macho. Als in: de vrouwen spelen ook effectief geen enkele rol, zelfs niet in de achtergrond. Helena wordt vernoemd, en uiteraard ook Chryseïs en Briseïs, maar dat is het wel zowat.

Maar ik snap wel dat het nog altijd, na bijna 3000 jaar, tot de verbeelding spreekt. Het is nog steeds goed geschreven, het verhaal van Achilles en Patroklos spreekt tot de verbeelding, de relatie tussen Achilles en zijn moeder Thetis ook, net zoals het slechte karakter van de Olympische goden en hun eeuwig geruzie. De relatie Zeus-Hera is er overigens ook eentje die een relatietherapeut kan gebruiken…

Ik ben blij dat ik het herlezen heb, al heb ik af en toe toch even op de tanden moeten bijten. Maar ik kan mijn leerlingen in het vijfde jaar nu tenminste weer de correcte versie vertellen.